Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΑ ΖΩΑ

0

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΑ ΖΩΑ

Ιστορική αναδρομή

  1. Αντιλήψεις τού ανθρώπου για τα ζώα στη δυτική διανόηση

                                                                           Τα παιδιά δεν δείχνουν ούτε ίχνος από την αλαζονεία      

                                                        που σπρώχνει τον πολιτισμένο ενήλικο να τραβάει μια  απόλυτη                                                                           

                                                                                 διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στη δική του φύση

                                                                                                                                     και τα υπόλοιπα ζώα.

                                                                                                                                          Σίγκμουντ Φρόυντ

α. Υπερηφάνεια και προκατάληψη

Για την επιστημονική κοινότητα, μέχρι πριν μερικές δεκαετίες, η αναφορά και μόνο της ιδέας περί κοινωνικών σχέσεων  ανάμεσα στον άνθρωπο και άλλα ζωντανά θα θεωρούνταν όχι απλά αίρεση, αλλά ίσως και διαστροφή.Ολόκληρη η κουλτούρα του δυτικού κόσμου (ξεκινώντας από το «κατ’ εικόνα και καθ΄ομοίωσιν» της Αγίας Γραφής) έχει στηριχτεί στη λογική των κάθετων διαχωριστικών γραμμών ανάμεσα στον άνθρωπο και τον υπόλοιπο φυσικό κόσμο. Ο Γάλλος φιλόσοφος Καρτέσιος (Renè  Descartes) έγραφε :

Η σκέψη και η λογική -τα ουσιαστικά χαρακτηριστικά της ψυχής – δεν υπάρχουν στα άλλα κατώτερα ζώα, υπάρχει ένα  μόνιμο αγεφύρωτο χάσμα ανάμεσα σε αυτά και τον άνθρωπο. Το μόνο  ασφαλές  σημείο για να δεχθούμε παρουσία λογικής  είναι η γλώσσα : η φωνή των ζώων δεν δείχνει τίποτε παραπάνω από τη λειτουργία μιας κουρδισμένης  μηχανής, όπως το τικ – τακ ενός ρολογιού.[…] Η χειρότερη πρόληψη που μας έχει μείνει από τη νηπιακή  ηλικία είναι να πιστεύομε ότι τα ζώα σκέπτονται.

Επιπλέον, η «σοβαρή επιστήμη» αρνούνταν την παρουσία συγκινήσεων και συναισθημάτων στα ζώα,  τα οποία θεωρούσε άλογα πλάσματα, που δημιουργήθηκαν αποκλειστικά για οικονομική εκμετάλλευση από τους ανθρώπους.

Παρόλο που ο Κάρολος Δαρβίνος  έγραψε και μίλησε ευθέως  για την ύπαρξη συγκίνησης στα ζώα –θεωρώντας  την αυτονόητη -, η επιστημονική  κοινότητα εξακολουθούσε μέχρι πρόσφατα να ονομάζει «ανθρωπομορφισμό» με περιφρονητική απόχρωση αποιαδήποτε αναφορά σε συγκινήσεις, σκέψεις  ή συνειδητή προσπάθεια επικοινωνίας στα ζώα.Παρά την εμφάνιση της Ηθολογίας στις αρχές του 20ού αιώνα, που επανέφερε την ιδέα της μελέτης  του εσωτερικού κόσμου των ζώων, την άποψη τού «ανθρωπομορφισμού ως επιστημονικού αμαρτήματος» καλλιέργησε  -στην ακραία της μορφή – η θεωρία τού Μπιχεβιορισμού (Behaviourism), που βασιζόταν στο αξίωμα πως οποιαδήποτε συμπεριφορά ζώων μπορεί να ερμηνευτεί αποκλειστικά βάσει κινητικών, φυσιολογικών  και ορμονικών αντιδράσεων στα εξωτερικά, ευχάριστα ή δυσάρεστα ερεθίσματα. Ωστόσο, παρατηρήσεις από τη μελέτη της συμπεριφοράς των ζώων στο φυσικό  τους περιβάλλον, συσσωρευμένες πληροφορίες  για τη νευροφυσιολογία και τη νευροχημεία των συγκινήσεων και των  νοητικών λειτουργειών (που συχνά αποκάλυπταν ταυτόσημο βιοχημικό υπόβαθρο στον άνθρωπο και σε ανώτερα θηλαστικά) και, τέλος, μαρτυρίες από τις παρατηρήσεις και τις μελέτες  για τις ικανότητες επικοινωνίας σε διάφορα ζωικά είδη κατέληξαν να απαλύνουν την απαξιωτική  χροιά του όρου  «ανθρωπομορφισμός». Επιπλέον, η ανατέλλουσα επιστήμη της Εξελικτικής Ψυχολογίας – η ποία εφαρμόζει τις αρχές και μεθόδους μελέτης της συμπεριφοράς άλλων ζωικών οργανισμών στη μελέτη της ψυχολογίας του ανθρώπου-τείνει να καταστήσει ακόμα πιο δυσδιάκριτα  τα όρια μεταξύ ενσυνείδητης  και ενστικτώδους συμπεριφοράς. Έτσι, η επιστήμη της Ανθρωζωολογίας ξεκινά από την αρχή της ενιαίας μελέτης της κοινωνικής συμπεριφοράς ανθρώπου ή ζώων χωρίς διάκριση και δέχεται ότι η διαχωριστική γραμμή στο συνειδητό  ανάμεσα στον άνθρωπο και τα υπόλοιπα ζώα  (υποθέτοντας ότι υπάρχει) είναι εξαιρετικά λεπτή, όπως με συνέπεια υποστηρίζει επί δεκαετίες ο Αμερικανός βιοφυσικός Ντόναλντ Γκρίφιν (D. R. Griffin). {…}

Ευχαριστούμε θερμά τις κυρίες Μελίτα Μαντούβαλου και Πόπη Αλεβιζάκη για την ευγενική τους άδεια να αντιγράψουμε δύο ακόμη σελίδες  τού εκπληκτικού βιβλίου ‘ ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ΖΩΑ  Αναζητώντας το δακτυλίδι του Σολομώντα’  , του αείμνηστου  Βασίλη Μαντούβαλου και της Πόπης Αλεβιζάκη.

Το περιοδικό δεν συμφωνεί απαραίτητα με τα γραφόμενα από έκαστο αρθρογράφο. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση άρθρου ή τμήματος άρθρου χωρίς την αναφορά του ονόματος του περιοδικού και του ονοματεπώνυμου ή ψευδώνυμου του αρθρογράφου.

Summary
Article Name
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΑ ΖΩΑ
Description
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΑ ΖΩΑ
Author

Share.

About Author