Αναζητώντας το δαχτυλίδι του Σολομώντα

0

Ευχαριστούμε θερμά την Μελίτα Μαντούβαλου και την Πόπη Αλεβιζάκη, που μας επέτρεψαν να αντιγράψουμε μικρά τμήματα  του εκπληκτικού βιβλίου «ΚΟΙΝΩΝΙΑ & ΖΩΑ  Αναζητώντας το δακτυλίδι του Σολομώντα»  των συγγραφέων Βασίλη Μαντούβαλου και Πόπης Αλεβιζάκη. Σήμερα, αντιγράφουμε μόνο τις αρχικές σελίδες, πριν από την εισαγωγή δηλαδή … Απλά για μιά μικρή γεύση …

Από τις  εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

 

There was never a King like Solomon

Not since the world begun

But Solomon talked to a butterfly

As a man would talk to a man.

Ράντγιαρντ Κίπλινγκ, Just so stories for little children

 

Σχετικά με τον τίτλο του βιβλίου

Με το τετράστιχο της προμετωπίδας (γραμμένο από τον Κίπλινγκ) αρχίζει το περίφημο βιβλίο του Το δακτυλίδι του βασιλιά Σολομώντα, νέο φως στους τρόπους των ζώων ο πρωτοπόρος ηθολόγος Κόνραντ Λόρεντς (Κonrad Lorenz)¹. Το Δακτυλίδι πρωτοδημοσιεύτηκε στα αγγλικά το 1954 και εξακολουθεί να είναι ένα από  τα δημοφιλέστερα βιβλία  του είδους. Στο βιβλίο αυτό ο Λόρεντς περιγράφει πώς παρατηρώντας συστηματικά τα ζωντανά που τον περιστοίχιζαν –ήρεμα και άγρια- άρχισε να καταλαβαίνει τη γλώσσα τους και να επικοινωνεί μαζί τους σαν να είχε στα χέρια του το μυθικό δακτυλίδι που επέτρεπε στον βιβλικό βασιλιά Σολομώντα (σύμφωνα με διάφορους θρύλους και απόκρυφα κείμενα) να συνομιλεί με τα άλλα ζωντανά της Γης.

Το βιβλίο μας έχει θέμα την Ανθρωζωολογία –τη σύγχρονη μετεξέλιξη της Ηθολογίας, που ασχολείται με τις κοινωνικές και ψυχολογικές αλληλεπιδράσεις ανθρώπων και ζώων-και δανειστήκαμε για την προμετωπίδα μας το ίδιο τετράστιχο του Κίπλινγκ (όπου ο Σολομών μιλάει με την πεταλούδα σαν ίσος προς ίσο) θέλοντας να αποδώσουμε φόρο τιμής στον πατέρα της Ηθολογίας, που ξανάνοιξε τον δρόμο στη μελέτη του εσωτερικού κόσμου-συναισθήματα, νοητικές λειτουργίες- των άλλων ζωντανών του πλανήτη μας.

Ποτέ δεν έφτασε τον Σολομώντα

σε γνώση άλλος βασιλιάς.

Ο Σολομών μιλούσε πρόσωπο με πρόσωπο

και με την πεταλούδα ακόμα².

¹ ο Κόνραντ Λόρεντς μοιράστηκε το βραβείο Νόμπελ 1973 για την Ιατρική/Φυσιολογία με τους Νίκολας Τίνμπεργκεν (Nikolaas Tinbergen) και Καρλ φον Φρις (Karl von Frisch) και θεωρείται ο πατέρας της Ηθολογίας. Ηθολογία 9από τη λ. ήθος=συμπεριφορά, συνήθεια) ονομάζεται η επιστήμη που μελετά τη συμπεριφορά και ψυχολογία των ζώων.Σήμερα συχνά η Ηθολογία αλληλεπικαλύπτεται με την Ανθρωζωολογία.

² Η απόδοση στα ελληνικά των στίχων και κειμένων έχει γίνει από τους συγγραφείς. Χρησιμοποιήθηκε ως βάση το πρωτότυπο, με εξαίρεση τα γερμανικά κείμενα, που μεταφράστηκαν από αγγλικές δημοσιεύσεις.

 

Αντί προλόγου

(Κάτι σαν πρόλογος που θα μπορούσε να διαβαστεί και για επίλογος.)

Από παιδί ένιωθα κάποια αμηχανία όταν, περιτριγυρισμένος από ζώα και φυτά, έβλεπα τον ρόλο μου-κυρίαρχο ον στον πλανήτη!- κάπως υπερβολικό και καθόλου πειστικό. Πίστευα και πιστεύω ακόμα ότι η δικαίωσή μου ως ζωντανής ύπαρξης είναι δυνατή μόνον εάν κατορθώσω να κατανοήσω σε βάθος τον ζωντανό κόσμο γύρω μου. Χρειάστηκαν χρόνια για να αντιληφθώ ότι αυτό δεν είναι τόσο δύσκολο, όσο φαινόταν στην αρχή, και ότι δεν υπάρχει άλλος δρόμος λύτρωσης, δηλαδή δικαίωσης της πρόσκαιρης ύπαρξής μου, από την κατανόηση και επικοινωνία με τις άλλες ζωντανές υπάρξεις.

Παρά το γεγονός ότι τα σημάδια ήταν φανερά, χρειάστηκαν σπουδές και αυτοανάλυση για να κατανοήσω αυτό που εγώ θεωρώ «παράδεισο».

Το «συλλογικό ασυνείδητο», που οι τόσο ενδιαφέρουσες απόψεις του  Γιούνγκ(Carl Jung)³ περιγράφουν, στηρίζεται στην ενδελεχή ενδοσκόπηση και παρατήρηση των συμβόλων που καθορίζουν τον ψυχικό μας κόσμο και αυτό που συνηθίζουμε να αποκαλούμε ψυχική υγεία.

Στο σχετικά βραχύ χρονικό διάστημα που μεσολάβησε από τότε που το είδος μας βρισκόταν στη λίθινη εποχή μέχρι σήμερα, όταν με τον επικίνδυνο πολλαπλασιασμό μας και την τεχνολογία (θύματα κυριολεκτικά της «μεγαλοφυΐας» μας) πιθανόν να καταστήσουμε τον πλανήτη εχθρικό για την ίδια μας την επιβίωση,ποτίζουμε το δένδρο της γνώσης με τη δηλητηριασμένη τροφή της άγνοιας, ανίκανοι για την κατανόηση της ζωής, παρά τη μεγάλη πρόοδο της Βιολογίας.

Τα ζώα στον παράδεισο ήταν, αν όχι φιλικά, τουλάχιστον σε αρμονία με τη ζωή. Όλα τα παραμύθια και η μυθολογία έχουν ως βάση την επικοινωνία μας με τη ζωή. Ο μυθικός μάντης Μελάμπους¹ και οι επίγονοί του μιλούν με τα ζώα. Ο βασιλιάς Σολομών το ίδιο. Μερικοί Ινδιάνοι μιλούν με τα ζώα ακόμα και τώρα. Ορισμένοι ειδικοί επιστήμονες, επιτέλους, έχουν αρχίσει να προσπαθούν να αποκαταστήσουν την επικοινωνία με το υπόλοιπο ζωικό βασίλειο, ενίοτε με επιτυχία.

Μετά από μακρά περίοδο αλαζονικής εσωστρέφειας οι άνθρωποι ανακαλύπτουμε τη μνήμη στα σκουλήκια, την πονηριά και επιδεξιότητα των χταποδιών, τη δυνατότητα των παπαγάλων όχι μόνο να αρθρώσουν αλλά και να κατανοούν λέξεις ανθρώπινες και, κυρίως, τη βαθύτατη συγγένειά μας με τους μόνους απολύτως τίμιους επισκέπτες και συγκατοίκους μας, τα γατιά και τους σκύλους, τελευταία κληρονομιά που μας έμεινε από την παλαιότερη στενή επικοινωνία μας με τη φύση. Πιστεύω ότι όποιος συμβιώνει με σκύλο δέχεται από αυτόν αισθήματα στοργής και αγάπης τόσο πλούσια, που ασφαλώς δεν τα αξίζει. Όποιος δε αγαπήθηκε από γάτα γνώρισε την ευλογία του Θεού. Οι απόψεις αυτές δεν είναι μόνο δικές μου και θα προσπαθήσω, μαζί με την αγαπητή φίλη Πόπη Αλεβιζάκη (η οποία εδώ και πολλά χρόνια αναζητεί, όπως και εγώ, τον χαμένο –αλλά όχι κλειστό ελπίζουμε- δρόμο της επιστροφής), να δείξω κάτι που , αν και αυτονόητο, δεν είναι πάντα κατανοητό.  Θα μπορούσε ναεπικαλεσθεί κανείς πάμπολλες παραγράφους από μεγάλους συγγραφείς σχετικά με τη λαχτάρα για αποκατάσταση της επικοινωνίας, όπως τον ποιητικό διάλογο της  αλεπούς και του μικρού πρίγκηπα του Σαιντ Εξυπερύ (Αntoine de saint-Exupery, βλ. Προμετωπίδα σ. 37). Όμως αυτό που βρίσκεται πιο κοντά στην καρδιά μου είναι η περιγραφή του Παράδεισου στον Τομ Σώγερ². Ίσως γιατί με συγκινεί η αφέλεια της επιθυμίας που αυθόρμητα εκφράζει ο Τομ, ο οποίος, ενώ μισοπαρακολουθεί βαριεστημένος ένα πληκτικό κήρυγμα, ηλεκτρίζεται ξαφνικά όταν ο πάστορας αρχίζει την παραβολή για τη βασιλεία των ουρανών, όπου το λιοντάρι θα κάθεται ήσυχα με άλλα ζωντανά παρέα με ένα μικρό παιδί (Ησαΐου 1  1:6).Ο Τομ θα ήθελε πολύ (όπως άλλωστε θα ήθελα κι εγώ ) να ήταν αυτός το παιδάκι που οδηγεί το λιοντάρι στην Αγία Γραφή, αρκεί το λιοντάρι να ήταν ήμερο! Πιστεύω ότι το λιοντάρι θα είναι ήμερο, αν συν εννοηθώ μαζί του. Είμαι αισιόδοξος και ευελπιστώ ότι αυτό μπορεί κάποτε να γίνει.

Αρχίζουμε, λοιπόν, μια μικρή περιπέτεια: να σκιαγραφήσουμε την οδό (από το σημείο που βρισκόμαστε μοιάζει να είναι η μοναδική οδός) κάποιας επιστροφής στον Παράδεισο, μέσω της Ανθρωζωολογίας.

                                                                                                                                         Αθήνα 2004

                                                                                                                                  Βασίλης Μαντούβαλος

 

Παραπομπές

  1. Ο Κόνραντ Λόρεντς  μοιράστηκε το βραβείο Νόμπελ 1973 για την Ιατρική/Φυσιολογία με τους Νίκολας Τίνμπεργκεν ( Nikolaas Tinbergen) και Καρλ φον Φρις  ( Karl von Frisch) και θεωρείται ο πατέρας της Ηθολογίας. Ηθολογία (από τη λ. ήθος=συμπεριφορά, συνήθεια) ονομάζεται η επιστήμη που μελετά τη συμπεριφορά και ψυχολογία των ζώων. Σήμερα συχνά η Ηθολογία αλληλεπικαλύπτεται με την Ανθρωζωολογία.
  2. Η απόδοση στα ελληνικά των στίχων και κειμένων έχει γίνει από τους συγγραφείς. Χρησιμοποιήθηκε ως βάση το πρωτότυπο, με εξαίρεση τα γερμανικά κείμενα, που μεταφράστηκαν από αγγλικές δημοσιεύσεις.
  3. Βλ. Σχετικά στο Παράρτημα σ.111.
  4. Μάντης, κατά την ελληνική μυθολογία, ο οποίος, χάρις στο δώρο ευγνωμοσύνης δύο φιδιών που άγγιξαν με τη γλώσσα τους τα αυτιά του, απέκτησε την ικανότητα να μιλάει και να καταλαβαίνει  τη γλώσσα όλων των ζώων. ‘Ηταν επίσης γενάρχης σειράς μάντεων, μεταξύ των οποίων ο Αμφιάραος, ο οποίος έλαβε μέρος στην Αργοναυτική εκστρατεία και την πολιορκία των Θηβών.
  5. Το γνωστό παιδικό μυθιστόρημα του Αμερικανού Μαρκ Τουαίην (Mark Twain 1835-1910).

 

Η Πόπη Αλεβιζάκη σπούδασε στην Αθήνα και το Λονδίνο.Είναι διδάκτορας Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και διευθύντρια του εργαστηρίου Ιατρικής Φυσικής στο νοσοκομείο Ευαγγελισμός. Παράλληλα ενδιαφέρεαι για τις αλληλεπιδράσεις ανθρώπων και ζώων και το 2001 παίρνει το δίπλωμα στη «συμπεριφορά των ζώων συντροφιάς» από το κέντρο Εφαρμοσμένης Ηθολογίας ( COAPE) της Αγγλίας. Παλαιότερα ασχολήθηκε ερασιτεχνικά με την εκτροφή γάτων Σιάμ και δημοσίευσε δύο βιβλία με τις εμπειρίες της.

Ο Βασίλης Μαντούβαλος γεννήθηκε στην Αθήνα όπου ζει. Είναι Νευρολόγος – Ψυχίατρος, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Συγκατοικεί (εκτός από τη γυναίκα και τα τρία παιδιά του) με έναν σκύλο και μια πολύχρωμη παρέα γατιών.

 Το περιοδικό δεν συμφωνεί απαραίτητα με τα γραφόμενα από έκαστο αρθρογράφο. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση άρθρου ή τμήματος άρθρου χωρίς την αναφορά του ονόματος του περιοδικού και του ονοματεπώνυμου ή ψευδώνυμου του αρθρογράφου.

Share.

About Author